|
|
Sjávarfallalíkan Siglingastofnunar nær yfir allt hafsvæðið umhverfis Ísland. Með því má spá fyrir um sjávarhæðir og sjávarfallastrauma alls staðar innan líkansvæðisins, þar sem bæði er tekið tillit til stjarnfræðilegra og verðurfarslegra áhrifa.
Sjávarfallalíkan Siglingastofnunar reiknar sjávarföll út frá sjö sterkustu sjávarfallaþáttunum við Ísland (M2, S2, N2, K2, O1, Q1 og K1). Það byggir á tvívíðum hluta Princeton Ocean Model, sem notað er við útreikninga á sjávarföllum víða um heim. Líkanið leysir saman grunnsjávarlíkingar og randskilyrði. Lokið er við kvörðun á reiknunum sjávarföllum og eru niðurstöður líkansins bornar saman við mæld sjávarföll í höfnum. Niðurstöður líkanreikninga eru birtar á klukkustundarfresti á hafsvæðinu umhverfis Ísland, bæði í 10x10 km og 2x2 km upplausn og sem tímaraðir við valdar hafnir. Spá um sjávarföll, sjávarfallastrauma og áhlaðanda
Sjávarflóð Með áhlaðanda er átt við frávik (hækkun eða lækkun) frá meðalsjávarborði vegna loftþrýstings eða vinds og merkir hver litur 0,165 m sjávarhæðabreytingu. Reklíkan Hér er sýnt tilbúið dæmi um rek olíuflekks eftir að 10.000 tonn af olíu fór í sjóinn um 30 km frá ósum Þjórsár. Á öðrum degi rekur olíuna upp í fjöru en á þriðja degi er olían komin upp í fjöru. Viðbragðstíminn er innan við tvo daga og magn sem berst á hvern km er um 900 t/km. Ströndin sem mengast nær yfir um 11 km. Þetta dæmi er fengið úr meistaraverkefni Önnu Fanneyjar Gunnarsdóttur við Háskóla Íslands, 2002.
Hér er sýnt tilbúið dæmi um rek ímyndaðs olíuflekks eftir að 10.000 tonn af olíu fór í sjóinn um 70 km frá ósum Þjórsár. Myndin sýnir rek olíu yfir 3 daga, frá 10. - 12. janúar 2001. Staðsetning agna er sýnd á hádegi á hverjum degi. Olíuna rekur á land á þriðja degi. Hún rekur upp í fjöru við ósa Ölfusár. Öll olían berst upp í fjöru og mengar 13 km langa strandlengju austan megin við ósa Ölfusár. Á þriðja degi eru 1200 tonn komin upp í fjöru en á fjórða degi hefur öll olían rekið upp í fjöru.
Rek hafíss
Á myndinni hér að neðan er sýndur samanburður á hafísspá byggt á reklíkani Siglingastofnunar og ískorti Landhelgisgæslunnar þann 16. mars 2005.
Á myndinni hér að neðan er sýndur samanburður á hafísspá byggt á reklíkani Siglingastofnunar og ískorti Landhelgisgæslunnar út af Vestfjörðum þann 16. mars 2005.
Þessi samanburður lofar góðu og er ljóst af meðfylgjandi mynd sem sýnir yfirlit af hitastigi sjávar um þetta leiti að í reklíkanið vantar bráðnun hafíssins vegna hærri sjávarhita upp við landið. Gögnin um sjávarhita eru aðgengileg í reklíkaninu en eftir er að setja jöfnur um bráðnun hafís í líkanið. Hafísverkefnið er samvinnuverkefni Háskóla Íslands, verkfræðistofunnar VST og Siglingastofnunar Íslands. Kvörðun
Hafró hefur tekið þátt í þróun DST-merkja með Stjörnu-Odda og hefur á sama tíma þróað merkingaaðferðir og safnað miklu af gögnum í formi tímaraða hita og dýpis sem nú eru á úrvinnslu og birtingarstigi. Þessi tækniþróun hefur aðallega orðið á fáum stöðum við Norður Atlantshaf á Íslandi, Bretlandi og í Kanada, en þeir möguleikar sem hún skapar í rannsóknum hafa m.a. orðið til þess að fjölþjóðlega verkefnið CODYSSEY fór af stað árið 2002. Sett var af stað sérstakt forverkefni fyrrihluta árs 2005. Þar var gerð tilraun með að tengja sjávarfallastaðsetningakerfið sem þróað var í Lowestoft í Englandi við sjávarfallagagnagrunn Siglingastofnunar eins og hann er í dag og voru sjávarfalla mynstur með þekktum staðsetningum (DST merki á veiðarfærum) notuð til að reyna notagildið. Útkoman var nokkuð góð miðað við að engar sérstakar aðlaganir höfðu verið gerðar. Skekkjur í staðsetningum sem þetta bráðabirgðatæki fyrir sjávarfalla-staðsetingakerfi fann miðað við rétta staðsetningu voru 3 til 40 sjómílur og voru allar sömu megin við rétta staðsetningu sem bendir til skekkju í fasa eða að núverandi sjávarfallalíkan sé á eftir miðað við rétta staðsetningu. Í þessu formi er samt hægt að staðsetja merki við landshluta (landsfjórðung). Ekki er gerð krafa um mjög nákvæma staðsetningu í þessu tilfelli. Hins vegar er það að geta rakið verustað fiska með nokkurra km eða örfárra tuga km nákvæmni mjög mikilvægt og mikil framför frá því að ekkert var vitað um merkta fiskinn milli merkingar og endurheimtu. Mikið liggur við að sem allra fyrst verði unnið að kvörðun á landgrunninu á sjávarfallalíkani Siglingastofnun auk þess sem þörf er á að þróa staðsetningakerfið miðað við íslenskar aðstæður. Siglingastofnun Íslands, Hafrannsóknastofnun, Verkfræðistofa VST, Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri hafa sótt um verkefnastyrk til Rannsóknasjóðs til að geta kvarðað sjávarfallalíkan Siglingastofnunar. Stefnt er að því að mæla sjávarföll með 10 Stjörnu-Odda mælitækjum á landgrunninu í 10 þversniðum á einu ári, eins og sést á á meðfylgjandi mynd og velja 3-4 staði í hverju þversniði, og mæla í 2-3 mánuði á hverjum stað.
Horft fram á veginn Með tilkomu Sjávarfallalíkans Siglingastofnunar fæst yfirsýn yfir allt hafsvæðið umhverfis Ísland og þar með einnig staðbundnar aðstæður á landgrunninu og við ströndina og þá sérstaklega við straumrastir. Einnig gefst möguleiki á að spá fyrir um sjávarföll á stórum hluta norður atlantshafs. Spá um sjávarflóð við strendur landsins er í stöðugri þróun. Sjávarfallalíkanið er í dag tvívítt líkan en með því að reikna strauma í þrívídd opnast möguleikar á að taka tillit til breytinga á eðlismassa sjávar vegna áhrifa breytilegu hitastigi og seltu sjávar á mismunandi dýpi. Þar með yrði hægt að reikna hafstrauma og strandstrauma við landið og fá yfirlit yfir umhverfisaðstæður í öllu hafinu umhverfis landið. Þróun sjávarfallalíkans Siglingastofnunar Á alþjóðlegu ráðstefnunni sem haldin var á Höfn dagana 5.–8 júní sl. voru haldin mörg erindi sem tengjast Upplýsingakerfinu. Þessar greinar má finna á vef ráðstefnunnar http://www.icecoast.is eða undir „Abstracts and papers“. |
|